Misteryo sa Ilalim ng Lupa: Ang Nakabibighaning Kasaysayan ng Museo El Deposito

Minsan ba ay naisip mo kung paano nagkaroon ng malinis na tubig ang mga ninuno natin sa Maynila noong siglo 19? Sa ibabaw, makikita ang malawak at luntiang damuhan ng Pinaglabanan Memorial Shrine. Ngunit sa ilalim nito, natutulog ang isang dambuhalang estrukturang bulkaniko na itinuturing na isa sa pinakamalaking natitirang artifact ng mga Kastila sa buong mundo—ang El Deposito.

Ang Museo El Depósito ay isang museo sa Lungsod ng San Juan na nakatuon sa kasaysayan ng Carriedo Waterworks, ang unang modernong sistema ng patubig sa Pilipinas noong panahon ng Espanyol. Ang Carriedo Waterworks ay ang kauna-unahang modernong sistema ng patubig (water system) sa Maynila at sa buong Pilipinas na itinayo noong panahon ng Espanyol.

Mula sa programang Iskultura, ibinahagi ni Mr. Jonel B. Rabusa, Shrine Curator II ng Museo El Depósito, na nagsimula ang lahat sa isang pangarap noong taong 1733. Isang Kastilang opisyal at pilantropo na nagngangalang Francisco Carriedo y Peredo ang nag-iwan ng pondo sa kanyang huling habilin upang mapagtayuan ng modernong sistema ng tubig ang Maynila. Gayunpaman, halos 150 taon muna ang lumipas bago ito tuluyang naisakatuparan sa disenyo ng mahusay na inhinyerong si Genaro Palacios.

Itinayo mula 1878 hanggang 1882, ang reservoir ay nililok mula sa matitigas na volcanic tuff o adobe sa ilalim ng lupa. Binubuo ito ng isang malaking pangunahing kanal na nakakonekta sa 25 mas maliliit na lagusan. May kakayahan itong mag-imbak ng hanggang 15 milyong galon ng tubig (mula sa Ilog Marikina) na kayang magsuplay sa higit 300,000 residente ng Maynila noon sa pamamagitan ng mga pampublikong gripo at mariringal na fountain.

Hindi lamang simpleng imprastraktura ang El Depósito; ito ay naging sentro rin ng mga madudugong labanan. Noong Agosto 30, 1896, pinamunuan nina Andres Bonifacio at Emilio Jacinto ang mga Katipunero sa makasaysayang Labanan sa San Juan del Monte, na itinuturing na simula ng Himagsikang Pilipino laban sa Espanya.

Sa paglipas ng panahon, nagbago-bago ang gamit ng underground reservoir: ginamit bilang imbakan ng mga armas at bala (armory) noong panahon ng Amerikano at Hapon, naging pagamutan o sanatorium para sa mga may sakit na tuberkulosis at naging firing range noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at tuluyang napabayaan, nabaon sa limot, at naging tapunan ng basura pagkatapos ng digmaan.

Matapos ang masusing arkeolohikong pag-aaral ng Unibersidad ng Pilipinas at malawakang paglilinis ng NHCP simula noong 2016, muling binuksan ang pintuan ng El Depósito sa publiko. Mayroon itong mga gallery na nagpapakita ng teknolohiyang ginamit sa patubig, mga artifact na nahukay sa tunnel, at isang virtual reality room para sa mas masining na pag-aaral ng kasaysayan. Ang museo ay pinamamahalaan ng National Historical Commission of the Philippines (NHCP) at libre ang pagpasok para sa publiko.

Ang pagbisita sa Museo El Depósito ay hindi lamang paglalakbay sa nakaraan; ito ay isang malakas na paalala sa kahalagahan ng pangangalaga sa ating likas na yaman. Ipinapakita nito na ang malinis na tubig na tinatamasa natin ngayon ay produkto ng dantaong pagsisikap, talino, at dugong ibinuwis ng ating mga ninuno.

Kung nais mong bisitahin ang makasaysayang pook na ito, maaari mong tingnan ang mga anunsyo at aktibidad sa opisyal na NHCP Museo El Depósito Facebook Page. Bukas ito mula Martes hanggang Linggo, 8:00 AM hanggang 4:00 PM, at walang bayad (Free Entrance) ang pagpasok.