Isang mahalagang kabanata sa kasaysayan ng kapayapaan sa Timog ang pagdaraos ng kauna-unahang halalan para sa 80 pwesto sa parliament ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM).
Ayon kay Dr. Zainal Kulidtod, isang professor ng political science sa Mindanao State University sa Marawi City, ang halalang ito ang magsisilbing sukdulan at kaganapan ng prosesong pampayapaan sa pagitan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas (GRP) at ng Moro Islamic Liberation Front (MILF).
“Ang tagumpay ng halalang ito ay nangangahulugang katanggap-tanggap na sa mga mamamayan ang bagong istruktura ng pamahalaan,” pahayag ni Kulidtod.
Ano ang BARMM?
Ang BARMM ay binubuo ng mga lalawigan ng Tawi-Tawi, Lanao del Sur, Maguindanao, at Basilan, kasama ang ilang bahagi ng Cotabato. Ang mga Bangsamoro ay mga mamamayang naninirahan na sa Muslim Mindanao bago pa man dumating ang mga mananakop noong ika-16 na siglo.
Sa pamamagitan ng Bangsamoro Organic Law (BOL) o Republic Act No. 11054, itinatag ang pamahalaang Bangsamoro na nagpapatibay sa kanilang karapatan sa sariling pamamahala (self-governance). Matapos ang mahigit 50 taong sigalot sa pagitan ng pambansang pamahalaan at ng mga rebolusyonaryong grupo, ang halalang ito ay itinuturing na malaking hakbang tungo sa permanenteng kapayapaan.
Sa ilalim ng parliamentary system ng BARMM, ang 80 miyembro ng parliament ay magkakaroon ng parehong ehekutibo at lehislatibong kapangyarihan—o ang awtoridad na gumawa, magpasa, at magpatupad ng mga batas sa rehiyon. Ipinapakita nito ang kakaibang asymmetrical relationship ng BARMM sa pambansang pamahalaan.
Samantalang ang pambansang sistema ng Pilipinas ay presidential at unitary kung saan hiwalay na ibinoboto ang Pangulo at ang mga lehislador, sa BARMM ay ang mga napiling miyembro ng parliament lamang ang iboboto at sila ang mamamahala sa rehiyon. Kapag nagtagumpay ito, maipapakita na posibleng magkaroon ng lokal na parliamentary setup sa loob ng isang unitary at presidential na bansa.
Paano Bubuuin ang 80 Pwesto sa BARMM Parliament?
Ang 80 pwesto sa parliament ay hahatiin sa mga sumusunod:
- 40 pwesto (50%) – Para sa mga rehiyonal na partidong politikal (regional political parties).
- 32 pwesto (40%) – Para sa mga kinatawan ng mga distrito (parliamentary districts).
- 8 pwesto (10%) – Para sa mga kinatawan ng iba’t ibang sektor.
Ayon sa Bangsamoro Autonomy Act No. 58, ang 32 parliamentary district ay nakalaan sa Basilan (3), Lanao del Sur (8), Maguindanao del Norte (4), Maguindanao del Sur (4), Sulu (7), Tawi-Tawi (3), Cotabato City (2), at ang Special Geographic Area (1).
Ang 8 sectoral seats naman ay nakalaan sa mga kababaihan, kabataan, settler communities, Non-Moro Indigenous People (NMIP), mga tradisyunal na pinuno, at mga Ulama (Muslim religious scholars).
Bakit Mahalaga ang BARMM Elections sa Buong Bansa?
Hindi lamang para sa Mindanao ang kahalagahan ng halalang ito kundi para sa buong Pilipinas.
- Kaunlarang Pang-ekonomiya: Sa ilalim ng BOL, nakalaan ang P5 bilyon taun-taon para sa Special Development Fund ng BARMM sa loob ng 10 taon (kabuuang P50 bilyon) upang muling ibangon ang mga lugar na naapektuhan ng digmaan. Ang kapayapaan sa rehiyon ay nagbubukas ng pinto sa mas maraming pamumuhunan, gaya ng mga halal hubs at mga bagong economic zones.
- Paggalang sa Kultura at Pagkakaiba-iba: Ipinapakita ng BARMM ang kahalagahan ng pagtanggap sa ethnocultural diversity ng bansa.
Ayon kay Kulidtod, ang tagumpay ng halalan sa BARMM ay magiging patunay ng pagtatagpo at pag-unlad ng kulturang politikal sa Pilipinas, sapagkat binibigyan nito ng pagkakataon ang mga etnikong minorya na pamunuan ang kanilang sarili ayon sa kanilang sariling kultura at mithiin.
Gabay sa mga Botante at Impormasyon sa Halalan
Para sa mga karagdagang opisyal na anunsyo hinggil sa proseso at mga regulasyon sa pagboto, maaaring sumangguni sa mga sumusunod na sanggunian:
- Bisitahin ang COMELEC Official Website para sa mga opisyal na babasahin ukol sa halalan.
- Sumangguni sa BARMM Official Website para sa mga update sa pamamahala at mga balita sa rehiyon.
About the Author
