Sa gitna ng mga maiinit na usaping pampulitika sa bansa, madalas nating marinig ang salitang “impeachment.” Ngunit ano nga ba ang malalim na kahulugan nito, sino ang mga maaaring itanggal sa pwesto gamit ito, at paano ito nagkakaiba sa isang karaniwang kasong kriminal?
Upang bigyang-linaw ang publiko, naglabas ang University of the Philippines (UP) College of Law ng isang gabay o primer na nagpapaliwanag sa mga madalas itanong ukol sa prosesong ito. Narito ang mga mahahalagang kaalaman na dapat nating tandaan:
Ano ang Impeachment?
Ayon sa UP College of Law, ang impeachment ay isang kapangyarihan ng Kongreso upang patalsikin sa pwesto ang isang mataas na opisyal ng pamahalaan dahil sa mabibigat na kasalanan o maling asalan.
Ito ay tinatawag na sui generis o “isang klase sa sarili nito”—ibig sabihin, hindi ito sibil at hindi rin kriminal. Ito ay isang pulitikal na proseso kung saan ang nagpapasya ay hindi mga tradisyunal na hukom, kundi ang mga hinalal na miyembro ng Kongreso na kumakatawan sa taumbayan. Ang pangunahing layunin nito ay hindi ang magparusa ng kulong, kundi ang protektahan ang estado at tanggalin sa pwesto ang opisyal na sumira sa tiwala ng bayan.
Sino-sino ang Maaaring I-impeach?
Hindi lahat ng opisyal ng gobyerno ay maaaring i-impeach. Ayon sa Artikulo XI, Seksyon 2 ng 1987 Konstitusyon, eksklusibo lamang ito para sa mga sumusunod:
- Pangulo (President)
- Pangalawang Pangulo (Vice-President)
- Mga Miyembro ng Korte Suprema (Supreme Court)
- Mga Miyembro ng Constitutional Commissions (COA, COMELEC, at Civil Service Commission)
- Ombudsman
Ang mga opisyal na wala sa listahang ito ay tinatanggal sa pwesto sa pamamagitan ng ibang proseso ng batas, at hindi sa impeachment.
Ano ang mga Batayan para sa Impeachment?
Maaari lamang i-impeach ang isang opisyal kung mapapatunayang nagkasala siya sa alinman sa anim na batayan na ito:
- Sadyang paglabag sa Konstitusyon (Culpable violation of the Constitution)
- Pagtataksil sa bansa (Treason)
- Panghihingi o pagtanggap ng suhol (Bribery)
- Graft and corruption
- Iba pang mabibigat na krimen (Other high crimes)
- Pagkanulo sa tiwala ng bayan (Betrayal of public trust)
Ang Dalawang Yugto ng Proseso
Ang proseso ng impeachment ay nahahati sa dalawang bahagi na pinamumunuan ng dalawang magkaibang kapulungan ng Kongreso:
- Ang Pagsisimula (Initiation) sa Kamara: Ang Mababang Kapulungan o House of Representatives ang may eksklusibong kapangyarihang maghain at magpasimula ng kaso. Nagsisimula ito sa isang reklamo (complaint). Kapag inaprubahan ng kahit isang katlo (1/3) ng kabuuang miyembro ng Kamara ang mga paratang, ihahanda ang tinatawag na Articles of Impeachment upang ipadala sa Senado. Dito, opisyal nang “impeached” ang opisyal.
- Ang Paglilitis (Trial) sa Senado: Ang Senado naman ang may solong kapangyarihan na duminig at magpasya sa kaso. Dito gaganapin ang mismong paglilitis kung saan may prosekusyon (mula sa Kamara) at depensa (mga abogado ng opisyal). Upang tuluyang mamatunayan na nagkasala (convicted) ang opisyal, kailangang bumoto ang hindi bababa sa dalawang katlo (2/3) ng lahat ng miyembro ng Senado.
Ano ang Mangyayari Kapag Na-convict o Na-absolba?
- Kapag Nagkasala (Convicted): Ang opisyal ay awtomatikong matatanggal sa kanyang tungkulin. Maaari din siyang habambuhay na ipagbawal na tumakbo o humawak ng anumang pwesto sa gobyerno. Pagkatapos nito, maaari pa rin siyang kasuhan sa mga ordinaryong hukuman para sa kanyang pananagutang sibil o kriminal (gaya ng pagkakakulong). Ang hatol ng Senado sa impeachment ay pinal at hindi maaaring bawiin ng pardon ng Pangulo.
- Kapag Na-absolba (Acquitted): Mananatili sa pwesto ang opisyal. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugan na hindi na siya maaaring i-impeach muli sa hinaharap, basta’t susunod sa panuntunan na isang beses lamang sa loob ng isang taon maaaring simulan ang proseso laban sa parehong opisyal.
Patuloy ba sa Trabaho ang Opisyal Habang Nililitis?
Oo. Nilinaw sa primer na walang “preventive suspension” sa ilalim ng Konstitusyon habang nagpapatuloy ang paglilitis sa Senado. Mananatili at patuloy na gagampanan ng opisyal ang kanyang tungkulin hangga’t wala pang pinal na hatol ang Senado.
Maaari bang Makialam ang Korte Suprema?
Maaaring suriin ng Korte Suprema ang mga usapin kung may paglabag ba sa mga pamamaraang itinakda ng Konstitusyon (gaya ng voting thresholds o ang panuntunan sa isang taong pagbabawal). Ngunit, ang mismong desisyon kung dapat bang i-impeach ng Kamara o kung dapat bang i-convict o i-absolba ng Senado ang isang opisyal ay hindi maaaring baguhin o baligtarin ng Korte Suprema dahil ito ay isang “pulitikal na desisyon” na nakatalaga lamang sa Kongreso.
Source: UP College of Law
About the Author
