Madalas nating isipin na ang kasaysayan ay matatagpuan lamang sa mga makakapal na aklat sa paaralan o sa mga monumentong bato sa mga parke. Ngunit sa isang tahimik na sulok ng bansa, may isang natatanging institusyon na nag-iingat sa pinakamalalim na alaala at orihinal na kasulatan ng lahing Pilipino — ito ang Pambansang Sinupan ng Pilipinas o National Archives of the Philippines (NAP).
Hindi lamang ito simpleng bodega ng mga lumang papel, ito ang buhay na saksi sa bawat yugto ng ating pagkabansa.
Mababakas ang ugat ng NAP noong huling bahagi ng pananakop ng Espanya. Nang lumagda ang Amerika at Espanya sa Treaty of Paris noong Disyembre 1898, kasama ring ipinasa sa mga Amerikano ang mga opisyal na dokumento ng kolonya. Noong Oktubre 21, 1901, pormal na itinatag ng Philippine Commission ang Bureau of Archives.
Sa loob ng mahigit isang siglo, dumaan ang ahensya sa maraming pagsubok, kabilang na ang pinsala noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig kung saan ginawang panggatong o pansapin ng mga sundalo ang ilang mahahalagang papel. Sa kabila nito, muling bumangon ang institusyon at mas pinalakas pa sa pamamagitan ng Republic Act No. 9470 noong Hunyo 12, 2007. Ang batas na ito ang nagbigay sa NAP ng makabagong kapangyarihan na pamahalaan ang mga opisyal na talaan ng gobyerno at pangalagaan ang ating pamanang lahi.
Sa kasalukuyan, may hawak ang NAP na tinatayang 60 milyong dokumento na nagmula pa sa panahon ng mga Espanyol, Amerikano, Hapon, hanggang sa modernong Republika. Kung iisa-isahin ang kanilang koleksyon, parang sumakay ka sa isang makasaysayang time machine.
Koleksyong Espanyol: Binubuo ng halos 13 milyong dokumento mula sa ika-16 hanggang ika-19 na siglo. Kasama rito ang mga dekreto ng Hari ng Espanya, mga ulat ng mga Gobernador-Heneral, at mga lumang blueprint ng mga sikat na simbahan tulad ng Manila Cathedral.
Mga Talaang Sibil at Notaryal: Naglalaman ng milyun-milyong rekord ng kapanganakan, kasal, kamatayan, at mga kasunduan sa lupa ng ating mga ninuno.
Dokumento ng Digmaan: Mga opisyal na ulat at talaan ukol sa pananakop ng Hapon at mga kaganapan noong giyera.
Bagaman nagkaroon ng sunog sa isa sa mga administratibong gusali nito sa Binondo noong 2018, nananatiling ligtas at buo ang mga mahahalagang koleksyon at microfilms. Maingat kasi itong nakaimbak sa mga modernong pasilidad ng NAP sa Paco, Maynila; Cebu, at Davao na sumusunod sa pandaigdigang pamantayan ng kaligtasan.
Ang National Archives of the Philippines ay hindi isang natutulog na museo. Bukod sa pag-iingat ng papel, aktibo ang NAP sa paggabay sa iba’t ibang ahensya ng pamahalaan sa tamang pag-aayos ng mga dokumento sa pamamagitan ng mga pagsasanay tulad ng Basic Records and Archives Management (BRAM). Madalas din silang maglunsad ng mga libreng eksibisyon para sa publiko upang ipakita ang kagandahan ng ating nakaraan.
Sa kasalukuyang panahon na laganap ang fake news at sa paggamit ng makabagong teknolohiya, ang NAP ang nagsisilbing sandigan ng katotohanan. Dito matatagpuan ang mga orihinal na ebidensya na nagpapatunay sa mga tunay na nangyari sa ating kasaysayan.
Ang bawat lumang pahina sa Pambansang Sinupan ay may dalang kuwento ng ating pagkakakilanlan bilang mga Pilipino. Ang pagpapahalaga rito ay hindi lamang trabaho ng mga archivist o ng gobyerno — ito ay tungkulin ng bawat isa sa atin. Dahil ang isang bansang may pagpapahalaga sa kanyang sinupan, ay may matibay na pundasyon patungo sa isang maayos na hinaharap.
About the Author
